सीधे सामग्री पर जाएँ
Dharamkira
मंत्र संग्रह

सार्वभौम

पूर्णमदः — पूर्णता का मंत्र

ॐ पूर्णमदः पूर्णमिदं पूर्णात्पूर्णमुदच्यते । पूर्णस्य पूर्णमादाय पूर्णमेवावशिष्यते ॥

Oṁ pūrṇam adaḥ pūrṇam idaṁ pūrṇāt pūrṇam udacyate, pūrṇasya pūrṇam ādāya pūrṇam evāvaśiṣyate

सरल उच्चारण: Om poor-nam a-dah poor-nam i-dam, poor-naat poor-nam u-dach-ya-te, poor-nas-ya poor-nam aa-daa-ya, poor-nam e-vaa-va-shish-ya-te

विद्या और ज्ञानशांति

इस मंत्र के विषय में

ईशावास्य उपनिषद का शांति-मंत्र — परब्रह्म की पूर्णता का ध्यान: पूर्ण से पूर्ण निकल जाने पर भी पूर्ण ही शेष रहता है।

अर्थ

वह पूर्ण है; यह पूर्ण है। पूर्ण से पूर्ण प्रकट होता है। पूर्ण में से पूर्ण निकाल लेने पर भी पूर्ण ही शेष रहता है। यह वह गणित है जिसमें केवल अनंत उत्तीर्ण होता है: पूर्ण में से पूर्ण घटाओ — पूर्ण ही शेष। ईशावास्य से पहले गाया गया यह मंत्र अध्ययन-मात्र का भय पहले ही हर लेता है: कि सत्य कहीं चुक न जाए, या जानने वाला अंश लेकर उसे घटा न दे।

कब जपें

उपनिषद-अध्ययन का आरंभ और समापन; पढ़ाने से पहले, एकांत-साधना के आरंभ पर, और जब भी अभाव का भय उस पुराने गणित की माँग करे।

शब्द-दर-शब्द

पूर्णमदःpūrṇam adaḥ
वह (अदृश्य ब्रह्म) पूर्ण है
पूर्णमिदंpūrṇam idaṁ
यह (दृश्य जगत) पूर्ण है
पूर्णात्पूर्णमुदच्यतेpūrṇāt pūrṇam udacyate
पूर्ण से पूर्ण प्रकट होता है
पूर्णस्य पूर्णमादायpūrṇasya pūrṇam ādāya
पूर्ण में से पूर्ण लेकर
पूर्णमेवावशिष्यतेpūrṇam evāvaśiṣyate
पूर्ण ही शेष रहता है

स्रोत: ईशावास्य उपनिषद — शांति-पाठ (बृहदारण्यक उपनिषद ५.१.१ में भी)

ॐ पूर्णमदः पूर्णमिदं पूर्णात्पूर्णमुदच्यते । पूर्णस्य पूर्णमादाय पूर्णमेवावशिष्यते ॥

Oṁ pūrṇam adaḥ pūrṇam idaṁ pūrṇāt pūrṇam udacyate, pūrṇasya pūrṇam ādāya pūrṇam evāvaśiṣyate

लक्ष्य
·

इस डिवाइस पर कुल: 0 · केवल इसी डिवाइस पर सुरक्षित