सार्वभौम
गङ्गे च यमुने — सप्त नदियाँ
गङ्गे च यमुने चैव गोदावरि सरस्वति । नर्मदे सिन्धु कावेरि जलेऽस्मिन् सन्निधिं कुरु ॥
Gaṅge ca yamune caiva godāvari sarasvati, narmade sindhu kāveri jale'smin sannidhiṁ kuru
सरल उच्चारण: Gan-ge cha ya-mu-ne chai-va go-daa-va-ri sa-ras-va-ti, nar-ma-de sin-dhu kaa-ve-ri, ja-le-smin san-ni-dhim ku-ru
इस मंत्र के विषय में
स्नान या पूजा से पहले जल में सात पवित्र नदियों का आवाहन — हर जलपात्र में गंगा का वास हो सकता है।
अर्थ
हे गंगा, यमुना, गोदावरी, सरस्वती, नर्मदा, सिन्धु, कावेरी — इस जल में अपनी उपस्थिति (सान्निध्य) दो। 'सन्निधिं कुरु' — 'उपस्थित हो जाओ' — यही कार्यकारी प्रार्थना है: नदियाँ लाई नहीं जातीं, पहचानी जाती हैं। एक कलश जल, सम्यक् सम्बोधन पाकर, पूरा तीर्थ-भूगोल धारण कर लेता है; गृहस्थ की भोर के लिए तीर्थयात्रा ध्यान में सिमट आती है।
कब जपें
प्रतिदिन स्नान-जल पर और हर पूजा के आरंभ में कलश पर कहा जाता है — उस जल के अर्पण या छिड़काव से पहले।
शब्द-दर-शब्द
- गङ्गे च यमुने चैवgaṅge ca yamune caiva
- हे गंगा और यमुना
- गोदावरि सरस्वतिgodāvari sarasvati
- हे गोदावरी और सरस्वती
- नर्मदे सिन्धु कावेरिnarmade sindhu kāveri
- हे नर्मदा, सिन्धु, कावेरी
- जलेऽस्मिन् सन्निधिं कुरुjale'smin sannidhiṁ kuru
- इस जल में सान्निध्य करो
स्रोत: पारंपरिक स्नान / पूजा आवाहन

