विष्णु
अच्युतानन्त गोविन्द
अच्युतानन्तगोविन्द नामोच्चारणभेषजात् । नश्यन्ति सकला रोगाः सत्यं सत्यं वदाम्यहम् ॥
Acyutānanta-govinda nāmoccāraṇa-bheṣajāt, naśyanti sakalā rogāḥ satyaṁ satyaṁ vadāmy aham
सरल उच्चारण: Ach-yu-taa-nan-ta go-vin-da naa-moch-chaa-ra-na bhe-sha-jaat, nash-yan-ti sa-ka-laa ro-gaah, sat-yam sat-yam va-daam-ya-ham
इस मंत्र के विषय में
तीन नामों — अच्युत, अनन्त, गोविन्द — का आरोग्य-श्लोक। रचयिता अज्ञात; यह किसी एक शास्त्र से नहीं, वैष्णव और आयुर्वेदिक पाठ-परंपराओं से चला आया है।
अर्थ
अच्युत, अनन्त, गोविन्द — इन नामों के उच्चारण रूपी औषध से समस्त रोग नष्ट होते हैं — मैं सत्य कहता हूँ, सत्य कहता हूँ। तीन नाम तीन औषधियों की तरह चुने गए हैं: जो कभी च्युत नहीं होते (जब देह साथ छोड़े), जो अनन्त हैं (जब समय दबाए), जो अपने गोधन को सँभालते हैं (जब कोई सुध न ले)। और दोहराया गया 'सत्यं' — सत्य, सत्य — श्लोक का अपने ही वचन पर लगाया गया दाँव है।
कब जपें
परंपरा से रोगियों के लिए पढ़ा जाता है — औषधि के ऊपर, रोगशय्या के पास, स्वास्थ्य-लाभ की अवधि में — और घर-भर के आरोग्य की प्रार्थना करने वालों द्वारा प्रतिदिन।
शब्द-दर-शब्द
- अच्युतacyuta
- जो कभी च्युत नहीं होते
- अनन्तananta
- अनन्त, जिनका अंत नहीं
- गोविन्दgovinda
- गौ और पृथ्वी के पालक
- नामोच्चारणभेषजात्nāmoccāraṇa-bheṣajāt
- नाम-उच्चारण रूपी औषध से
- नश्यन्ति सकला रोगाःnaśyanti sakalā rogāḥ
- समस्त रोग नष्ट होते हैं
- सत्यं सत्यं वदाम्यहम्satyaṁ satyaṁ vadāmy aham
- मैं सत्य-सत्य कहता हूँ
स्रोत: विष्णु-नाम परंपरा का पारंपरिक आरोग्य-श्लोक

